5 Kablosuz ağlar
Telefonundaki Wi-Fi çizgileri dolu, ama bağlantı yine de yavaş. Bunda bir çelişki yok: çekim gücü, kablosuz performansı belirleyen etkenlerden yalnızca biri. Bu hafta “çekiyor mu?” sorusunun neden yetmediğini ve yanında hangi soruları sorman gerektiğini göreceğiz.
Sınavda sorulur: AP ile SSID’nin farkı; 2,4/5/6 GHz bantlarının kapsama–kapasite dengesi; 2,4 GHz’de 1-6-11 kanal planı; geniş kanalın her zaman iyi olmadığı; ortak hava süresi; sinyal gücünün tek başına yeterli olmaması; WPA2/WPA3 ile WEP/TKIP ayrımı; SSID’nin kimlik kanıtı olmaması.
Sınav dışı (bilgi amaçlı): 802.11 nesil hız tabloları, mesh/backhaul tasarımı, roaming optimizasyonu, CSMA/CA’nın protokol ayrıntıları.
5.1 Çekim gücü doluyken Wi-Fi neden yavaş olabilir?
Sinyal gücü yalnız “AP’ye (kablosuz erişim noktasına) ulaşabiliyor muyum?” sorusunu cevaplar. Yavaşlığın öteki nedenlerini başka yerlerde aramak gerekir:
| Neden | Belirti | Doğru soru |
|---|---|---|
| Çok kullanıcı | Yoğun saatlerde yavaşlama | Aynı AP’de kaç aktif cihaz var? |
| Kanal çakışması | Komşu AP’ler aynı kanalda | Kanal planı ne? |
| Kapsama / engel | Uzak odada düşüş | Ölçüm gerçek kullanım noktasında mı? |
| Üst bağlantı veya ISP | Her yerde aynı yavaşlık | Kabloluda da yavaş mı? |
Dört vaka bu dört satıra karşılık geliyor.
5.2 Önce iki kavramı ayıralım: AP ve SSID
Access point (AP) fiziksel bir cihazdır: Wi-Fi kullanan istemcileri kablolu yerel ağa bağlar. SSID (Service Set Identifier) ise yalnızca ağ adıdır, yani telefonunda listede gördüğün metin.
Bir okulda aynı Kampus-WiFi SSID’sini yayınlayan onlarca AP olabilir. Kullanıcı koridorda yürürken cihazı, ağ adı değişmeden bir AP’den ötekine geçer. Bu geçişe roaming denir.
Bunun iki sonucu var. Birincisini bu hafta göreceğiz: aynı ağ adını birçok AP yayınlayabilir. İkincisini 13. haftada: aynı ağ adını bir saldırgan da yayınlayabilir. SSID’nin tanıdık görünmesi, AP’nin gerçekten o kuruma ait olduğunu kanıtlamaz.
5.3 Vaka 1: 45 kişi aynı AP’de
Sinyal gücü : tam
AP kapasitesi : 1 Gbps olarak ilan edilmiş
Bağlı istemci : 45 aktif cihaz
Belirti : herkes yavaş5.3.1 Kanıt ne söylüyor
“AP 1 Gbps destekliyor, o hâlde herkes 1 Gbps alır” cümlesi yanlıştır. Aynı radyo kanalındaki cihazlar istedikleri gibi aynı anda konuşamaz:
Cihazlar ortak hava süresini (kanalda veri gönderilebilen süreyi) paylaşır. Kullanıcı ve trafik arttıkça her cihaza daha az sıra düşer.
2. haftada hub’da gördüğün paylaşılan ortamın kablosuzdaki karşılığı bu: radyo kanalını da herkes ortak kullanır. Sinyal gücü tam olsa bile sıra beklemek zorundasın.
Sıranın nasıl dağıtıldığı (CSMA/CA) ve zamanlama kuralları sınavda sorulmaz; cihazların kanalı paylaştığını bilmen yeterli.
5.4 Vaka 2: Üç sınıf, üç AP, aynı kanal
Sınıf A → AP1, kanal 6
Sınıf B → AP2, kanal 6
Sınıf C → AP3, kanal 6
Belirti : üç sınıfta da beklenenden yavaş5.4.1 Kanıt ne söylüyor
Wi-Fi bir frekans bandını (2,4 GHz gibi) daha dar dilimlere bölerek kullanır; her dilime kanal denir. Yakın AP’ler aynı ya da çakışan kanalları kullanırsa birbirinin hava süresini tüketir. Üç AP kurmuş olsan da eline tek AP’lik kapasite geçer.
5.4.2 2,4 GHz’de 1-6-11
Yaygın 2,4 GHz planlarında her kanal 20 MHz genişliğinde kullanılır. Bu durumda 1, 6 ve 11 birbiriyle çakışmayan üç temel seçenektir:
Sınıf A → Kanal 1
Sınıf B → Kanal 6
Sınıf C → Kanal 11Hangi kanalların kullanılabileceği ülkeden ülkeye ve cihazdan cihaza değişebilir; ama küçük bir ağın kanal planına bakarken ilk hatırlaman gereken 1-6-11’dir.
5.4.3 Kanal genişliği: geniş her zaman iyi değildir
Kanal genişliği, bir kanalın kapladığı frekans aralığıdır. Genişlik arttıkça teorik kapasite artabilir. Ama geniş kanal bandın daha büyük bir kısmını (spektrumu) kaplar ve çevredeki ağlarla çakışma olasılığı yükselir. Kalabalık bir ortamda geniş kanal, kapasiteyi artıracağına çakışmayı artırabilir.
Küçük ağlarda kanal genişliğini seçmeden önce şunlara bakılır: çevrede kaç ağ var, aynı kanalı kaç komşu kullanıyor, kullanıcı yoğunluğu ne, kapsama mı kapasite mi daha önemli?
5.5 Vaka 3: Uzak odada yavaş, AP yanında hızlı
AP'nin yanında : 170 Mbps
İki oda ötede : 28 Mbps
Ethernet ile : 490 Mbps5.5.1 Kanıt ne söylüyor
Ethernet sonucu ISP’yi ve üst bağlantıyı (ağı internete bağlayan hattı) temize çıkarıyor: hat hızlı. AP’nin yanı ile uzak oda arasındaki fark ise doğrudan bir kapsama (sinyalin yeterince güçlü ulaştığı alan) sorununu gösteriyor: mesafe, duvarlar, metal yüzeyler ve kat farkı radyo sinyalini zayıflatır.
5.5.2 Bantlar arasındaki denge
| Bant | Genel özellik | Tipik yorum |
|---|---|---|
| 2,4 GHz | Daha geniş kapsama, daha kalabalık ortam | Uzak/engelli alanlarda avantajlı olabilir |
| 5 GHz | Daha fazla kanal, yüksek kapasite | Çoğu modern ağın ana çalışma bandı |
| 6 GHz | Yeni cihazlar için ek ve daha boş spektrum | Kapsama ve cihaz desteği ayrıca değerlendirilir |
“Daha yüksek GHz her zaman daha hızlıdır” ya da “2,4 GHz her zaman daha iyidir” gibi kesin kurallar yanlıştır. Genel eğilim şu: frekans yükseldikçe kapasite artar, kapsama azalır.
5.5.3 AP yerleşimi
AP’yi “prizin en kolay bulunduğu yere” koymak plan sayılmaz. Birkaç temel kural: AP’yi kullanıldığı alana yakın, açık bir noktaya koy; araya giren kalın beton ve metal engelleri azalt; kalabalık bir alanı tek AP’ye bırakma; ölçümü gerçekten kullanılan noktada yap. 11. haftada AP sayısına ve yerleşimine ağ planı içinde yeniden döneceğiz.
5.6 Vaka 4: Aynı ağ adı iki kez görünüyor
Bir öğrenci kafeteryada Wi-Fi listesinde Kampus-WiFi adını iki kez görüyor.
5.6.1 Kanıt ne söylüyor
Bu normal de olabilir (aynı SSID’yi yayınlayan iki farklı AP), tehlikeli de. Çünkü SSID yalnız bir isimdir ve adın gerçekten o kuruma ait olduğunu hiçbir şey doğrulamaz. Bir saldırgan aynı adı yayınlayan sahte bir AP kurabilir; buna evil twin (kötü ikiz) denir. 13. haftada bu riske ayrıntısıyla döneceğiz.
Şimdilik kural şu: ağ adı kimlik kanıtı değildir.
5.7 Wi-Fi güvenliği
Wi-Fi ayarlarında şifreleme için birkaç seçenek görürsün. Güncel küçük ağlarda temel seçim WPA2, cihazlar destekliyorsa WPA3’tür.
| Seçenek | Değerlendirme |
|---|---|
| WEP | Eski ve kırılmış; güncel güvenlik için uygun değil |
| WPA / TKIP | Eski ve zayıf; mümkünse kullanılmamalı |
| WPA2 | Güncel cihazlarda yaygın, uygun temel seçenek |
| WPA3 | Daha yeni mekanizmalar; cihaz desteği gerekir |
Şifreleme seçeneği kadar önemli iki şey daha var: tahmin edilmesi zor bir Wi-Fi parolası ve güncel cihaz yazılımı.
5.8 Ekranda ne gördük
Kablosuz sorunlarda en çok işe yarayan adım karşılaştırmalı ölçümdür: aynı cihazla bir de Ethernet kablosuyla denemek.
> ping 192.168.20.1 ← Wi-Fi üzerinden gateway
time=3ms time=48ms time=7ms time=112ms
↑ gecikmedeki oynaklık kablosuz ortamın tipik izidir
(aynı cihaz Ethernet kablosuyla)
> ping 192.168.20.1
time=1ms time=1ms time=1ms time=1ms
↑ kararlı: sorun kablosuz taraftaBu iki ölçüm sayesinde “internet yavaş” şikâyeti “kablosuz taraf yavaş” bulgusuna dönüşür. 10. haftada bu karşılaştırmalı ölçüm tekniğini ayrıntısıyla göreceğiz.
5.10 Tek sayfa özet
- Sinyal gücü yalnız “AP’ye ulaşabiliyor muyum?” sorusunu cevaplar.
- AP bir cihaz, SSID yalnızca bir isimdir. Aynı adı birçok AP, hatta bir saldırgan da yayınlayabilir: ağ adı kimlik kanıtı değildir.
- Cihazlar ortak hava süresini paylaşır; kullanıcı arttıkça herkesin payı azalır.
- 2,4 GHz’de çakışmayan üç kanal: 1, 6, 11.
- Frekans yükseldikçe kapasite artar, kapsama azalır (2,4 / 5 / 6 GHz).
- Geniş kanal her zaman daha iyi değildir; kalabalıkta çakışmayı artırır.
- WPA2/WPA3 kullan; WEP ve TKIP kullanma.
- En çok işe yarayan adım: aynı cihazla Ethernet karşılaştırması.
5.11 Bu bölümün kazanımları
Bu bölümü bitiren öğrenci:
- AP ile SSID’yi ayırır ve SSID’nin kimlik kanıtı olmadığını bilir.
- Ortak hava süresini kullanıcı sayısıyla ilişkilendirir.
- 2,4 GHz’de 1-6-11 kanal planını ve çakışmayı açıklar.
- Bantların kapsama–kapasite dengesini karşılaştırır.
- Sinyal gücü tamken bağlantının neden yavaş olabileceğini gerekçelendirir.
- WPA2/WPA3 ile WEP/TKIP’i güvenlik açısından ayırır.
- Karşılaştırmalı ölçümle yavaşlığın kablosuz taraftan gelip gelmediğini belirler.