8 Temel alt ağ oluşturma

Geçen hafta prefix’in ağ sınırını belirlediğini gördük. Bu hafta o sınırı hesaplayacağız. Bir ağı prefix’e göre daha küçük ağlara (subnet) bölmeye ve bu parçaların sınırlarını bulmaya subnetting denir. Tek bir yöntem kullanacağız: blok büyüklüğü. Binary AND işlemine ve maskenin neden bu değerleri aldığına yalnız arka plan bilgisi olarak değineceğiz. İki yöntemi aynı anda öğrenmeye çalışınca hata yapma olasılığı artar.

Subnetting kavramlarının ve temel hesap akışının özeti.

Blok büyüklüğü yöntemiyle subnet sınırlarını bulma.

Bu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: /24–/28 prefix–maske–blok tablosu; verilen bir IP/prefix için ağ adresi, broadcast, ilk/son kullanılabilir host ve host sayısı; noktalı ondalık maskeyi prefix’e çevirme; iki adresin aynı subnette olup olmadığına karar verme; ağ ve broadcast adreslerinin host olarak kullanılamaması.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): binary maske mantığı ve AND işlemi, VLSM tasarımı, /31 ve /32 özel kullanımları, IPv6 subnetting.

8.1 Bu adres hangi ağda ve o ağın sınırları nerede?

Bu sorunun cevabı dört değerdir. Her subnetting sorusu bu dördünü ister:

192.168.1.64/26
├── Ağ adresi   : 192.168.1.64      ← bloğun ilk adresi
├── Broadcast   : 192.168.1.127     ← bloğun son adresi
├── Host aralığı: 192.168.1.65–126  ← aradaki adresler
└── Host sayısı : 62

Klasik IPv4 LAN subnetlerinde ağ ve broadcast adresleri normal hostlara verilmez. Bu yüzden 64 adreslik bir blokta 62 kullanılabilir host olur.

8.2 Dört adımlı yöntem

Her soruda aynı sırayı uygula:

Prefix’ten blok büyüklüğünü bul.
IP’nin hangi blokta olduğunu bul. → Bu, ağ adresidir.
Bir sonraki blok başlangıcından 1 çıkar. → Bu, broadcast’tir.
Ağ + 1 ile broadcast − 1 → host aralığı.

Blok büyüklüğünün hızlı hesabı

Maskenin subnetting yapılan octetinde:

Blok büyüklüğü = 256 − maske değeri

Örnek: /26 → 255.255.255.192 → 256 − 192 = 64

Bu durumda subnet sınırları 0, 64, 128, 192 diye ilerler. Bloklar her zaman sıfırdan başlar, IP’nin kendi değerinden değil.

8.3 Bu derste kullanılacak tablo

Prefix	Maske	Son octet	Blok	Toplam adres	Kullanılabilir host
`/24`	`255.255.255.0`	0	256	256	254
`/25`	`255.255.255.128`	128	128	128	126
`/26`	`255.255.255.192`	192	64	64	62
`/27`	`255.255.255.224`	224	32	32	30
`/28`	`255.255.255.240`	240	16	16	14

Genel formül:

Toplam adres = 2^(32 − prefix)
Kullanılabilir host = toplam adres − 2

8.4 Çözümlü örnekler

8.4.1 Örnek 1: `192.168.1.70/26`

1. Blok        : 256 − 192 = 64
2. Bloklar     : 0, 64, 128, 192
   70 nerede?  : 64–127 aralığında  →  Ağ = 192.168.1.64
3. Sonraki blok: 128  →  Broadcast = 128 − 1 = 192.168.1.127
4. Hostlar     : 192.168.1.65 – 192.168.1.126   (62 host)

8.4.2 Örnek 2: `10.10.5.130/25`

1. Blok        : 256 − 128 = 128
2. Bloklar     : 0, 128
   130 nerede? : 128–255  →  Ağ = 10.10.5.128
3. Broadcast   : 10.10.5.255
4. Hostlar     : 10.10.5.129 – 10.10.5.254      (126 host)

8.4.3 Örnek 3: `192.168.10.200 / 255.255.255.192` (prefix yerine maske)

Önce maskeyi prefix’e çevir, sonra aynı yöntemi uygula:

255.255.255.192 = /26  →  blok 64
Bloklar : 0, 64, 128, 192
200     : 192–255 bloğunda  →  Ağ = 192.168.10.192
Broadcast : 192.168.10.255
Hostlar   : 192.168.10.193 – 192.168.10.254     (62 host)

8.5 Vaka 1: Gateway host aralığının dışında

Bir teknisyen yeni bir ağ yapılandırıyor:

Cihaz IP : 192.168.1.100/26
Gateway  : 192.168.1.64

Cihaz internete çıkamıyor.

8.5.1 Kanıt ne söylüyor

Hesaplayalım: /26, blok 64. 100 adresi 64–127 bloğunda, yani ağ 192.168.1.64.

Sorun artık ortada: 192.168.1.64 bu ağın ağ adresidir, bir host adresi değil. Ağ adresi hiçbir cihaza atanamaz, dolayısıyla gateway olarak da kullanılamaz.

Bu ağda gateway için kullanılabilecek adresler 192.168.1.65–192.168.1.126 arasındadır. Genellikle ilk kullanılabilir adres seçilir: 192.168.1.65.

Aynı hata broadcast adresiyle de yapılır: 192.168.1.127 de host adresi değildir, gateway olarak verilemez.

8.6 Vaka 2: Aynı subnette mi?

A: 192.168.12.70/26
B: 192.168.12.120/26
C: 192.168.12.130/26

A hangileriyle doğrudan iletişim kurabilir?

8.6.1 Hesap

/26, blok 64. Bloklar: 0–63, 64–127, 128–191, 192–255.

A (70)  → 64–127 bloğu  → 192.168.12.64/26
B (120) → 64–127 bloğu  → 192.168.12.64/26   ✓ A ile aynı
C (130) → 128–191 bloğu → 192.168.12.128/26  ✗ farklı ağ

A ile B aynı subnettedir, doğrudan iletişim kurarlar. C farklı bir ağdadır; A’nın C’ye ulaşması için paketin router üzerinden geçmesi gerekir.

İlk üç octet aynı diye aynı subnet sayılmaz

Üç adres de 192.168.12.x ile başlıyor ama üçü aynı ağda değil. 7. ve 8. haftaları birbirine bağlayan fikir de bu: kararı adresin görünüşü değil, prefix belirler.

8.7 Sık yapılan beş hata

Hata	Örnek	Doğrusu
Ağ adresini host sanmak	`.64/26` bir cihaza verilmez	İlk host `.65`
Broadcast’i host sanmak	`.127/26` bir cihaza verilmez	Son host `.126`
Bloğu IP’den başlatmak	“70’e 64 ekleyeyim”	Bloklar sıfırdan: `0, 64, 128, 192`
Prefix’i görmezden gelmek	“İkisi de `192.168.1.x`”	`/24`, `/26`, `/28` farklı sınırlar çizer
Toplam adresi host sanmak	`/26` = 64 host	64 toplam adres, 62 host

8.8 Alıştırma

Her adres için ağ adresi, broadcast, ilk host, son host ve host sayısını bul. İlk dört soruda adres /26 gibi prefix’le (CIDR gösterimi), son dört soruda noktalı ondalık maskeyle verilmiştir.

192.168.1.70/26
172.16.8.201/27
192.168.50.33/28
10.0.3.99/26
10.20.30.77 / 255.255.255.224
172.18.4.145 / 255.255.255.240
10.0.0.200 / 255.255.255.128
192.168.22.230 / 255.255.255.224

Cevap anahtarı

#	Prefix	Blok	Ağ	Broadcast	İlk host	Son host	Host
1	/26	64	192.168.1.64	192.168.1.127	192.168.1.65	192.168.1.126	62
2	/27	32	172.16.8.192	172.16.8.223	172.16.8.193	172.16.8.222	30
3	/28	16	192.168.50.32	192.168.50.47	192.168.50.33	192.168.50.46	14
4	/26	64	10.0.3.64	10.0.3.127	10.0.3.65	10.0.3.126	62
5	/27	32	10.20.30.64	10.20.30.95	10.20.30.65	10.20.30.94	30
6	/28	16	172.18.4.144	172.18.4.159	172.18.4.145	172.18.4.158	14
7	/25	128	10.0.0.128	10.0.0.255	10.0.0.129	10.0.0.254	126
8	/27	32	192.168.22.224	192.168.22.255	192.168.22.225	192.168.22.254	30

Daha fazla alıştırma isteyenler için

Subnet soru havuzu sayfasında /24, /25–/28 ve /8–/16 düzeylerinde 40 ek soru ve cevap anahtarı bulunur. Bu sayfa isteğe bağlıdır: yukarıdaki sekiz soruyu rahat çözebiliyorsan sınav için bu kadarı yeter.

8.9 Ekranda ne gördük

> ipconfig
   IPv4 Address. . . : 192.168.20.45
   Subnet Mask . . . : 255.255.255.192    ← /26, blok 64
   Default Gateway . : 192.168.20.1

   Hesap: 45 → 0–63 bloğu → ağ 192.168.20.0, broadcast .63
   Gateway .1, host aralığı .1–.62 içinde  ✓ tutarlı

> ping 192.168.20.70                       ← farklı blokta (64–127)
   ↑ bu hedef için paket doğrudan değil, gateway üzerinden gider

Cihaz da her paket için bu hesabı yapar ve paketi doğrudan mı, gateway’e mi göndereceğine buna göre karar verir.

8.10 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav maddeleri bu mantıkla yazılır.

Madde 1. /27 için blok büyüklüğü kaçtır?

A. 64
B. 16
C. 27
D. 32
E. 224

Madde 2. 255.255.255.224 hangi prefix’tir?

A. /28
B. /27
C. /24
D. /26
E. /25

Madde 3. 192.168.1.70/26 için ağ adresi ve broadcast adresi nedir?

A. Ağ 192.168.1.0, broadcast 192.168.1.255
B. Ağ 192.168.1.64, broadcast 192.168.1.127
C. Ağ 192.168.1.70, broadcast 192.168.1.134
D. Ağ 192.168.1.64, broadcast 192.168.1.191
E. Ağ 192.168.1.64, broadcast 192.168.1.128

Madde 4. /28 subnetinde klasik kullanımda kaç kullanılabilir host vardır?

A. 28
B. 16
C. 14
D. 30
E. 12

Madde 5. 172.16.8.201/27 için ilk kullanılabilir host adresi nedir?

A. 172.16.8.192
B. 172.16.8.201
C. 172.16.8.194
D. 172.16.8.222
E. 172.16.8.193

Madde 6. /26 bloğunda toplam kaç adres vardır ve bunun kaçı hosta verilebilir?

A. 64 adres, 64 host
B. 128 adres, 126 host
C. 26 adres, 24 host
D. 64 adres, 62 host
E. 62 adres, 62 host

Madde 7. Bir teknisyen 192.168.1.100/26 adresli cihaza gateway olarak 192.168.1.64 giriyor ve cihaz internete çıkamıyor. Neden?

A. Cihazın IP adresi geçersizdir
B. /26 gateway kullanımını desteklemez
C. Gateway adresi cihazın IP adresinden büyük olmak zorundadır
D. Gateway adresi her zaman .1 ile bitmelidir
E. 192.168.1.64 bu subnetin ağ adresidir ve bir cihaza atanamaz

Madde 8. 192.168.12.70/26 ve 192.168.12.130/26 adresli iki cihaz aynı subnette midir?

A. Hayır; 70 64–127, 130 ise 128–191 bloğundadır
B. Evet; ilk üç octet aynıdır
C. Belirsiz; gateway bilgisi olmadan karar verilemez
D. Hayır; ancak aynı switch’e bağlıysalar erişebilirler
E. Evet; ikisi de /26 kullanır

Cevaplar ve gerekçeler

Madde 1. Doğru: D. /27 → 255.255.255.224 → 256 − 224 = 32.

A yanlış: 64, /26’nın blok büyüklüğüdür.
B yanlış: 16, /28’in blok büyüklüğüdür.
C yanlış: 27 prefix uzunluğudur, blok büyüklüğü değil. Prefix’i hesap yapmadan blok büyüklüğü sanmak en sık yapılan hatadır.
E yanlış: 224 maskenin son octet değeridir; blok büyüklüğü 256 − 224 = 32’dir.

Madde 2. Doğru: B. 256 − 224 = 32 blok; bu /27’ye karşılık gelir.

A yanlış: /28 maskesi 255.255.255.240’tır.
C yanlış: /24 maskesi 255.255.255.0’dır.
D yanlış: /26 maskesi 255.255.255.192’dir.
E yanlış: /25 maskesi 255.255.255.128’dir.

Madde 3. Doğru: B. Blok 64; 70 → 64–127. Sonraki blok 128, broadcast 128 − 1 = .127.

A yanlış: Bu /24 cevabıdır; prefix görmezden gelinmiş.
C yanlış: Blok IP’nin kendi değerinden başlatılmış. Bölümün özellikle uyardığı hata budur.
D yanlış: .191 bir sonraki bloğun (128–191) broadcast adresidir.
E yanlış: .128 sonraki bloğun ağ adresidir; broadcast ondan bir eksiktir.

Madde 4. Doğru: C. 2^(32−28) = 16 toplam adres; ağ ve broadcast çıkınca 14.

A yanlış: 28 prefix uzunluğudur.
B yanlış: 16 toplam adrestir, host sayısı değil. İkisini karıştırmak sık yapılan hatadır.
D yanlış: 30, /27’nin host sayısıdır.
E yanlış: 16 toplam adresten 2 çıkarılır, 4 değil.

Madde 5. Doğru: E. Ağ .192; ilk host ondan bir sonrakidir.

A yanlış: .192 ağ adresidir, hosta verilmez.
B yanlış: Sorudaki adresin kendisi; bloğun ilk hostu değil.
C yanlış: İlk host ağ adresinden bir sonrakidir, iki sonraki değil.
D yanlış: Bu son kullanılabilir host adresidir, ilk değil.

Madde 6. Doğru: D. 2^(32−26) = 64; ağ ve broadcast çıkınca 62.

A yanlış: Ağ ve broadcast adresleri hosta verilemez.
B yanlış: Bunlar /25 değerleridir.
C yanlış: 26 prefix uzunluğudur, adres sayısı değil.
E yanlış: Toplam adres 64’tür; 62 yalnız host sayısıdır.

Madde 7. Doğru: E. Blok 64; 100 → 64–127, ağ .64. Bu ağda gateway .65–.126 arasında olmalıdır.

A yanlış: 192.168.1.100 bu subnette geçerli bir host adresidir.
B yanlış: Prefix uzunluğu gateway kullanımını engellemez.
C yanlış: Böyle bir kural yoktur; gateway yalnız host aralığında olmalıdır.
D yanlış: Böyle bir kural yoktur; gateway yalnız host aralığında olmalıdır.

Madde 8. Doğru: A. Farklı ağlardadırlar; iletişim için router gerekir.

B yanlış: İlk üç octetin aynı olması aynı subnet anlamına gelmez.
C yanlış: IP ve prefix bilindiğinde karar kesin olarak verilebilir.
D yanlış: Aynı switch’e bağlı olmak farklı IP ağlarını birleştirmez; router gerekir.
E yanlış: Aynı prefix uzunluğu aynı bloğa düşmeyi gerektirmez.

8.11 Tek sayfa özet

Dört adım: blok bul → IP’nin bloğunu bul (ağ) → sonraki bloktan 1 çıkar (broadcast) → aradakiler host.
Blok = 256 − maske değeri. Bloklar sıfırdan başlar.
/24→256, /25→128, /26→64, /27→32, /28→16.
Toplam adres = 2^(32−prefix), kullanılabilir host = toplam − 2.
Ağ ve broadcast adresleri hosta verilmez; gateway olarak da kullanılamaz.
Maske verilirse önce prefix’e çevir, sonra aynı yöntemi uygula.
İki adresin aynı subnette olup olmadığı yalnız prefix’le belirlenir; ilk üç octetin aynı olması yeterli değildir.

8.12 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

Prefix, maske ve blok büyüklüğünü birbirine çevirir.
Verilen bir IP/prefix için ağ adresini bulur.
Verilen bir IP/prefix için broadcast adresini bulur.
Host aralığını ve kullanılabilir host sayısını hesaplar.
Ağ ya da broadcast adresinin bir cihaza verildiği yanlış yapılandırmayı fark eder.
İki adresin aynı subnette olup olmadığına karar verir.
Noktalı ondalık maskeyi prefix’e çevirip hesabı tamamlar.