1 Bilgisayar ağlarına giriş

Telefonunda Wi-Fi simgesi dolu görünüyor. Hiçbir site açılmıyor. Ama aynı ağdaki yazıcıya çıktı gönderebiliyorsun. Üçü aynı anda olabilir. Bu hafta bunun nasıl mümkün olduğunu göreceğiz.

Ağlara giriş: ağın tanımı, temel bileşenler, bir veri isteğinin ilerleyişi, yaygın kullanım alanları, PAN/LAN/WAN ağ türleri ve ev/okul ağı örneği.

Bu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: ağ–Wi-Fi–internet–web ayrımı; iletişimin beş bileşeni; uç cihaz ile ağ cihazı ayrımı; istemci ve sunucunun rol olması; LAN/WLAN/WAN; ISP’nin görevi; bit/byte ve Mbps ↔︎ MB/s dönüşümü.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): ağların günlük hayattaki kullanım alanlarına dair örnekler; PAN, CAN, MAN terimlerinin sınırlarını ezberlemek; servis sağlayıcı altyapılarının ayrıntısı; eşler arası (P2P) mimarinin derinliği.

1.1 Ağ nedir, ne işe yarar?

Ağ, veri alışverişi yapabilmek için birbirine bağlanmış cihazların tamamıdır (Cisco Systems 2024). Bu derste tanımdan çok, bu bağlantının nasıl kurulduğuna ve bozulduğunda neler olduğuna bakacağız.

Çalıştığı sürece ağı fark etmezsin. Sabah evden çıkıp derse oturana kadar geçen birkaç saat bunu iyi gösteriyor:

Ne yaptın	Arkasında hangi ağ var
Telefonu açtın, gece gelen mesajlar indi	Operatörün hücresel şebekesi
Kartla otobüse bindin	Toplu taşıma sisteminin kendi ağı
Kantinde kartla ödeme yaptın	POS cihazından bankaya giden hat
Öğrenci bilgi sisteminden ders programına baktın	Üniversite ağı ve internet
Sunumu sınıftaki ekrana yansıttın	Sınıfın yerel ağı

Hiçbirinde ağı düşünmedin, çünkü çalışıyordu. Ağı çoğu zaman ancak çöktüğünde fark ederiz; o zaman da iş durur. Kasadaki ödeme geçmez, hastanede tahlil sonucu doktora ulaşmaz, fabrikada üretim hattı bekler. Kurumlar ağı kuracak, izleyecek ve çöktüğünde yeniden çalıştıracak birini bu yüzden arar. Bu ders o işin ilk adımı.

Ağların büyüklüğü çok farklı olabilir. Evindeki birkaç cihaz da bir ağ oluşturur, bir kampüsteki binlerce cihaz da, kıtaları birbirine bağlayan hatlar da. Bu büyüklüklerin adlarını birazdan göreceksin.

Peki bu kadar çok parçadan oluşan bir yapı bozulduğunda hangi parçanın bozulduğunu nasıl anlarsın? Ders boyunca bu soruya cevap arayacağız ve her haftaya tek bir tanı sorusuyla başlayacağız.

1.2 Wi-Fi simgesi doluyken internet neden çalışmıyor olabilir?

Bu soruyu cevaplayabilmek için günlük hayatta tek kelimeyle “internet” dediğimiz şeyi parçalarına ayırmak gerekiyor:

Kavram	Ne demek	Çalışmadığında belirti
Ağ	Cihazların iletişim kurduğu genel yapı	Cihazlar birbirine ulaşamaz
Wi-Fi	Yerel ağa radyo dalgalarıyla erişme teknolojisi	Kablosuz cihazlar bağlanamaz, kablolular çalışabilir
İnternet	Çok sayıda bağımsız ağın birbirine bağlandığı bütün	Yerel ağ çalışır, dışarısı çalışmaz
Web	İnternet üzerinde çalışan hizmetlerden biri. E-posta, mesajlaşma ve çevrim içi oyunlar da internet üzerinde çalışır ama web değildir	Site açılmaz ama başka hizmetler çalışabilir

Wi-Fi simgesi yalnızca Wi-Fi satırının çalıştığını, yani cihazın kablosuz ağa bağlandığını söyler. Yerel ağdaki başka cihazlara, internete ve web’e ulaşıp ulaşamadığını tek başına söylemez. Bu hafta en çok düzeltmek istediğimiz hata da bu: simgeye bakıp “internet var” demek.

1.3 Vaka 1: Wi-Fi dolu, site yok, yazıcı çalışıyor

Bu bölümdeki vakalarda geçen example.com, örneklerde kullanılmak için ayrılmış bir site adıdır.

Wi-Fi simgesi       : dolu
example.com         : açılmıyor
Yerel yazıcı        : çıktı alınıyor
Aynı ağdaki telefon : aynı sorun

1.3.1 Kanıt ne söylüyor

Yazıcıya çıktı gidiyorsa cihaz yerel ağdaki başka bir cihaza ulaşabiliyor demektir: yerel ağ çalışıyor. Aynı ağdaki telefonda da aynı sorunun olması, arızanın tek bir cihazda olmadığını gösterir. Şüphe, yerel ağdan dışarı çıkışa kayar.

Buradaki yerel ağın adı LAN (Local Area Network): ev, ofis veya bir bilgisayar laboratuvarı ölçeğindeki ağ. Wi-Fi ile erişilen bölümüne WLAN (Wireless LAN) denir. Şehirleri veya ülkeleri birbirine bağlayan geniş ölçekli ağların adı ise WAN (Wide Area Network). Bunların dışında PAN (telefonla kablosuz kulaklık arasındaki gibi kişisel ağ), CAN (kampüs ağı) ve MAN (şehir ağı) adlarını da duyabilirsin. Bu üçünü ezberlemen beklenmiyor.

Yerel ağı internete bağlayan işletmeye internet servis sağlayıcısı (ISP) denir. ISP bağlantı için fiber, kablo, DSL (ev telefonu hattı üzerinden internet) veya hücresel şebeke kullanabilir. Evdeki router (yerel ağı ISP’nin ağına bağlayan cihaz; çoğu evde modemle aynı kutudadır) ile uzaktaki sunucu arasında tek bir kablo yoktur: trafik önce ISP ağına, oradan başka ağlara geçer.

Yani bu vakada LAN çalışıyor; şüphe yerel ağdan dışarı giden yolda. Bu yol evdeki router’ın dış bağlantısından başlar, ISP’den geçer ve ötesine uzanır. “Wi-Fi çalışıyor” ile “internet erişimi çalışıyor” farklı iki iddiadır.

Yanlış refleks: Wi-Fi şifresini yeniden girmek

Cihaz zaten ağa bağlı; bunu yazıcıya çıktı gidebilmesi kanıtlıyor. Şifreyi yeniden girmek, sağlam olduğu kanıtlanmış kısmı kurcalamaktır ve dışarı çıkış sorununa hiç dokunmaz. Kanıt, sorunun bağlantıda değil bağlantının ötesinde olduğunu söylüyor.

1.4 Vaka 2: Telefon açıyor, dizüstü açmıyor

Aynı sayfa telefonda 5G ile açılıyor, dizüstü bilgisayarda Wi-Fi ile açılmıyor.

1.4.1 Kanıt ne söylüyor

İki cihaz aynı hedefe iki farklı yoldan gidiyor. Telefon hücresel şebekeyi kullanıyor, dizüstü ev ağını. Hedef sunucu çalışıyor olmalı, çünkü telefon ona ulaşabildi.

Bu, Wi-Fi’ın ne olduğunu netleştirir: Wi-Fi internet değildir, internete ulaşmak için kullanılabilen erişim teknolojilerinden biridir. Telefon internete Wi-Fi olmadan da çıkabilir; dizüstü bilgisayar Wi-Fi’a bağlı olup internete çıkamayabilir. İkisi bağımsız.

Sorun ya ev ağının dışarı çıkışında ya da dizüstünün kendisinde. İkisini ayırmak için telefonu da ev Wi-Fi’ına bağla: telefon da açamıyorsa sorun ev ağının çıkışındadır.

1.5 Vaka 3: Tek site açılmıyor

example.com açılmıyor ama diğer bütün siteler açılıyor.

1.5.1 Kanıt ne söylüyor

Diğer sitelerin açılması, ağın, Wi-Fi’ın ve internet erişiminin çalıştığını kanıtlar. Geriye tek şüpheli kalıyor: o site ya da o siteye giden yol.

Bu vaka web ile internetin farkını gösterir: web, internet üzerinde çalışan hizmetlerden yalnızca biridir. Bir web sitesinin açılmaması internetin bozulduğu anlamına gelmez. O sitenin sunucusu kapalı olabilir, bakımda olabilir veya yalnızca senin ağından ulaşılamıyor olabilir.

Önce kaç şeyin etkilendiğini sor

Vaka 1’de tüm siteler, Vaka 3’te tek site etkileniyordu. Şikâyet aynı (“internet yok”), arızalar bambaşka. Bir sorunu duyduğunda ilk soru hep aynı olmalı: kaç şey etkileniyor?

Bu kitapta sık sık hipotez sözcüğüyle karşılaşacaksın. Hipotez, arızanın nedeni hakkındaki tahmindir ve kanıtla doğrulanana kadar yalnızca bir olasılıktır. Kaç şeyin etkilendiğini sormak, olası nedenlerin çoğunu tek hamlede eler.

1.6 İletişimin beş bileşeni

Yukarıdaki üç vakada da aynı beş parça vardı. İletişimi bu beş parçaya ayırınca arızanın hangisinde olduğunu sormak kolaylaşır:

#	Bileşen	Vaka 1’deki karşılığı
1	Gönderici	Dizüstü bilgisayardaki tarayıcı
2	Alıcı	`example.com` sunucusu
3	Mesaj	Web isteği
4	İletim ortamı	Wi-Fi radyo dalgası, sonra kablo/fiber
5	Protokol	Tarafların uyduğu ortak kurallar

En kolay unutulan beşinci maddedir: iki cihazın fiziksel olarak bağlı olması yetmez. Mesajın biçimi, sırası ve anlamı konusunda ortak kurallar gerekir. Bu kurallara protokol denir.

1.7 Cihazları rollerine göre ayırmak

Aynı ağda iki farklı iş yapan iki cihaz grubu vardır:

Grup	Görevi	Örnek
Uç cihaz	Veriyi üretir, kullanır veya hizmet sunar	PC, telefon, yazıcı, sunucu, IP kamera
Ağ cihazı	İletişimi taşır veya denetler	switch, router, access point, firewall

Ağ cihazlarının Türkçe adları şöyle: router için yönlendirici, access point için kablosuz erişim noktası, firewall için güvenlik duvarı. Switch ise Türkçede de switch diye anılır. Sahada çoğunlukla İngilizce adları kullanılır. Her birinin ne iş yaptığını 2. bölümde tek tek göreceğiz; şimdilik adlarını duymuş olman yeterli.

Bu ayrım sorun giderirken işe yarar: Vaka 1’de yazıcıya (uç cihaz) ulaşılabiliyordu, yani senin cihazın, yazıcı ve ikisinin arasındaki ağ cihazları çalışıyordu. Şüphe, dışarı çıkışı sağlayan router’a ve onun ötesine kayar.

1.7.1 İstemci ve sunucu bir cihaz türü değil, bir roldür

İstemci (client) hizmeti isteyen taraftır, sunucu (server) hizmeti sunan taraf. Bir cihaz hep istemci ya da hep sunucu kalmaz:

Tarayıcın web sunucusundan sayfa isterken bilgisayarın istemcidir.
Aynı bilgisayar dosya paylaşımı açtığında başka bir cihaz için sunucudur.

Sınavda en sık düşülen hata bu ikisini cihaz türü sanmaktır. Sunucu, dolapta duran özel bir makine olmak zorunda değildir; o an hizmet sunan yazılım veya sistemdir.

Bazı uygulamalarda merkezde tek bir sunucu yoktur; her cihaz hem ister hem sunar. Bu yapıya eşler arası (P2P, peer-to-peer) denir. Ayrıntısına bu derste girmiyoruz.

1.8 Vaka 4: “100 Mbps hattım var ama dosya 12 MB/s iniyor”

Bir öğrenci hattının reklamda söylenen hızda çalışmadığını düşünüyor.

1.8.1 Kanıt ne söylüyor

Burada arıza yok, birim karışıklığı var. Ağ hızı bit/saniye, dosya boyutu byte ile ölçülür ve aralarında 8 kat fark vardır. Önce birimlerin ne anlama geldiğine bakalım:

Yazım	Okunuşu	Anlamı
b	bit	Bilgisayarın tuttuğu en küçük bilgi: 0 ya da 1
B	byte (bayt)	8 bit. Bir harf ya da rakam genellikle 1 byte yer kaplar
k, M, G	kilo, mega, giga	Bin, milyon, milyar
ps ya da /s	per second	Saniyede
Mbps	megabit bölü saniye	Saniyede 1 milyon bit. Hat hızı böyle yazılır
MB/s	megabyte bölü saniye	Saniyede 1 milyon byte. İndirme ekranları böyle gösterir

Harfin büyük ya da küçük yazılması önemlidir: küçük b bit, büyük B byte demektir. “100 Mb” ile “100 MB” arasında 8 kat fark vardır.

1 byte (B) = 8 bit (b)

100 Mbps / 8 = 12,5 MB/s

Yani 12 MB/s, 100 Mbps’lik bir hattın beklenen sonucudur: hat neredeyse tam kapasite çalışıyor.

Yaklaşık dönüşüm için tek kural yeterli: 8’e böl.

 8 Mbps ≈  1 MB/s
80 Mbps ≈ 10 MB/s

Aynı kuralı ters yönde de kullanabilirsin. 50 MB’lık bir dosya 20 Mbps’lik bir hatta en az kaç saniyede iner?

20 Mbps / 8 = 2,5 MB/s       ← hat saniyede en fazla 2,5 MB taşır
50 MB / 2,5 MB/s = 20 saniye

Gerçek indirme hızı genelde bu hesapların biraz altında kalır, yani dosya hesaplanandan biraz geç iner. Nedenlerini 10. haftada ayrıntısıyla göreceğiz; şimdilik 12 MB/s’nin 100 Mbps için beklenen sonuç olduğunu bilmek yeterli.

1.9 Ekranda ne gördük

Derste aşağıdaki ayrım canlı olarak gösterilir; derse gelemeyenler için aynı çıktı burada. Komutları ezberlemen beklenmiyor. Çıktıda “bağlıyım” ile “internete çıkabiliyorum” arasındaki farkı görmen yeterli.

Terminal, komut ve iki ağ komutu (sınav dışı)

Aşağıdaki çıktılar bir terminal penceresinden alındı. Terminal, bilgisayara fareyle tıklamak yerine yazarak iş yaptırdığın penceredir. Oraya yazdığın her satıra komut denir. Komutu yazıp Enter’a basarsın, bilgisayar sonucu aynı pencereye yazar.

Windows’ta terminali açmak için Başlat düğmesine sağ tıkla ve Terminal’i seç. Listede yoksa Başlat menüsüne cmd yaz ve Komut İstemi’ni aç. Bu kitaptaki Windows komutları ikisinde de aynı çalışır. macOS ya da Linux kullanıyorsan Terminal uygulamasını aç. ping orada da aynıdır, ipconfig’in karşılıkları komut referans kartında var.

Bu bölümde iki komut kullanıyoruz:

ipconfig bilgisayarının ağ ayarlarını gösterir. IPv4 Address satırı bilgisayarının yerel ağdaki adresidir. Default Gateway (varsayılan ağ geçidi) satırı ise yerel ağın dışına giden trafiğin gönderildiği cihazın adresidir. Evde bu cihaz genellikle router’dır.
ping yazdığın adrese küçük bir deneme mesajı gönderir ve cevap bekler. Cevap gelirse Reply from ... satırını ve cevabın kaç milisaniyede (ms) geldiğini görürsün. Belirli bir sürede cevap gelmezse Request timed out. yazar.

1.1.1.1 internette herkese açık bir sunucunun adresidir. Buraya ping atmak, “internete çıkabiliyor muyum?” sorusunu sormanın kısa bir yoludur. Cevap gelirse internetteki bu adrese ulaşabiliyorsun. Cevap gelmemesi tek başına internetin kesildiğini göstermez, çünkü bazı ağlar ping’i engeller. IP adresini 7. bölümde, ağ geçidini 9. bölümde, pingi de 12. bölümde ayrıntılı göreceğiz.

> ipconfig
   IPv4 Address. . . : 192.168.20.45     ← yerel ağa bağlıyım (Wi-Fi çalışıyor)
   Default Gateway . : 192.168.20.1      ← dışarı çıkış kapım bu

> ping 192.168.20.1                      ← yerel ağ çalışıyor mu?
   Reply from 192.168.20.1: time=1ms     ← evet

> ping 1.1.1.1                           ← internete çıkabiliyor muyum?
   Request timed out.                    ← hayır

Bu dört satır Vaka 1’deki tabloyla aynı yeri gösterir: bilgisayar Wi-Fi’a bağlı ve gateway’e ulaşıyor, ama dışarıdaki adrese ulaşamıyor. Vaka 1’de siteler de açılmadığı için şüphe yerel ağdan dışarı çıkışta.

1.10 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav maddeleri bu mantıkla yazılır.

Madde 1. Bir dizüstü bilgisayarda Wi-Fi simgesi dolu, hiçbir web sitesi açılmıyor, ancak aynı ağdaki yazıcıya çıktı gönderilebiliyor. Bu kanıt neyi gösterir?

A. Yerel ağ çalışıyor, internete çıkış yok
B. Bilgisayarın ağ kartı arızalı
C. Yazıcı internet üzerinden çalışıyor
D. Wi-Fi bağlantısı kurulamamış, simge yanıltıyor
E. Tarayıcının güncellenmesi gerekiyor

Madde 2. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A. Wi-Fi, yerel ağa kablosuz erişim teknolojisidir
B. Wi-Fi ile internet aynı şeyin iki adıdır
C. Wi-Fi olmadan internete bağlanılamaz
D. Wi-Fi yalnızca web sitelerine erişmek için kullanılır
E. Wi-Fi bir internet servis sağlayıcısı türüdür

Madde 3. Bir kullanıcının example.com sitesi açılmıyor, diğer tüm siteler açılıyor. En makul ilk yorum hangisidir?

A. Wi-Fi şifresi değiştiği için bağlantı düşmüştür
B. Cihazın ağ kartı sürücüsü bozulmuştur
C. Sorun o sitede olabilir, internet çalışıyor
D. İnternet bağlantısı tamamen kopmuştur
E. Bilgisayarın IP adresi geçersizdir

Madde 4. Aynı bilgisayar hem istemci hem sunucu olabilir mi?

A. Yalnız sunucu işletim sistemi kuruluysa mümkündür
B. Evet; istemci ve sunucu cihaz türü değil, iletişim rolüdür
C. Hayır; bir cihaz aynı anda yalnız tek rol üstlenebilir
D. Yalnız sunucu yazılımı lisansı satın alınmışsa mümkündür
E. Hayır; sunucu olmak için özel donanım gerekir

Madde 5. Aşağıdakilerden hangisi bir ağ cihazıdır?

A. IP kamera
B. Dizüstü bilgisayar
C. Sunucu
D. Ağ yazıcısı
E. Switch

Madde 6. ISP’nin temel görevi nedir?

A. Web sitelerini kendi sunucularında barındırmak
B. Yerel ağdaki cihazlara IP adresi dağıtmak
C. Evdeki Wi-Fi ağının şifresini yönetmek
D. Evi ya da kurumu internete bağlamak
E. Kullanıcıların e-postalarını saklamak

Madde 7. 40 Mbps’lik bir bağlantıda teorik olarak yaklaşık kaç MB/s indirme hızı beklenir?

A. 320 MB/s
B. 40 MB/s
C. 20 MB/s
D. 8 MB/s
E. 5 MB/s

Madde 8. Bir kullanıcı 100 Mbps hattım var ama dosyalar 12 MB/s hızla iniyor, hattım eksik çalışıyor diyor. Bu değerlendirme doğru mudur?

A. Hayır; 100 Mbps yaklaşık 800 MB/s’dir
B. Hayır; 100 Mbps yaklaşık 1,25 MB/s’dir
C. Hayır; 100 Mbps yaklaşık 12,5 MB/s’dir
D. Evet; hat en az 50 MB/s vermelidir
E. Evet; 100 Mbps hattan 100 MB/s beklenmelidir

Madde 9. İki cihazın yalnızca fiziksel olarak birbirine bağlı olması neden iletişim için yeterli değildir?

A. Kablolar veriyi yalnızca tek yönde taşıyabilir
B. İki cihazın aynı markadan olması gerekir
C. Fiziksel bağlantı her zaman elektriksel gürültü içerir
D. Tarafların ortak kurallara (protokole) uyması gerekir
E. Her cihazın ayrı bir ISP’ye bağlanması gerekir

Cevaplar ve gerekçeler

Madde 1. Doğru: A. Yazıcıya çıktı gidebilmesi, bilgisayarın yerel ağdaki bir cihaza ulaştığını, yani yerel ağın çalıştığını gösterir. Hiçbir site açılmadığına göre şüphe bu ağın dışına çıkışta.

B yanlış: Hiçbir yere çıkamayan bir bilgisayarda akla önce donanım gelir. Ama ağ kartı arızalı olsaydı yazıcıyla da iletişim kurulamazdı.
C yanlış: Yazıcının çalışması internetin de çalıştığı izlenimini verebilir. Oysa yerel yazıcıya erişmek için internet gerekmez; yazıcı aynı LAN içindedir.
D yanlış: Hiçbir sitenin açılmaması ilk bakışta bağlantı yokmuş gibi görünür. Ama bağlantı kurulamasaydı yazıcıya da ulaşılamazdı. Yerel erişim bağlantıyı doğruluyor.
E yanlış: Sorun tarayıcıda görüldüğü için tarayıcıdan şüphelenmek kolaydır. Ama hiçbir site açılmıyor ve kanıt ağın dışarı çıkışını gösteriyor; tarayıcının eski olması bunu açıklamaz.

Madde 2. Doğru: A. Wi-Fi bir erişim teknolojisidir, internetin kendisi değildir. Onunla yerel ağa kablosuz bağlanırsın; internete çıkıp çıkamayacağın ayrı bir sorudur.

B yanlış: Günlük dilde “Wi-Fi yok” ile “internet yok” aynı anlamda söylendiği için doğru gelebilir. Ama Wi-Fi’a bağlı olup internete çıkamamak çok yaygın bir durumdur.
C yanlış: Evde internete çoğunlukla Wi-Fi ile girildiği için doğru sanılabilir. Oysa hücresel bağlantı (5G) veya Ethernet kablosu ile Wi-Fi olmadan da internete çıkılır.
D yanlış: Wi-Fi’ın varlığı en çok tarayıcıda fark edilir. Ama web, internet üzerindeki hizmetlerden yalnızca biridir; Wi-Fi yazıcı, e-posta, oyun gibi başka trafiği de taşır.
E yanlış: Evdeki Wi-Fi çoğu zaman ISP’nin verdiği modemle geldiği için ikisi karışır. Ama ISP bir işletmedir; Wi-Fi ise yerel ağa kablosuz erişim teknolojisidir.

Madde 3. Doğru: C. Diğer sitelerin açılması ağın, Wi-Fi’ın ve internet erişiminin çalıştığını kanıtlar. Geriye o tek site ya da o siteye giden yol kalır.

A yanlış: Evde şifre değişince bağlantının düştüğü sık görülür. Ama öyle olsaydı diğer siteler de açılmazdı; bağlantı çalışıyor.
B yanlış: Sürücü sorunu bilinen bir arıza türüdür. Ama sürücü bozuk olsaydı diğer siteler de açılmazdı; sorun cihazda değil.
D yanlış: Kullanıcı “site açılmıyor” dediğinde ilk akla gelen budur. Ama bağlantı kopsaydı hiçbir site açılmazdı. Kapsam kanıtı bu hipotezi eler.
E yanlış: Adres sorunları gerçekten erişimi keser, bu yüzden akla yatkın gelir. Ama IP geçersiz olsaydı hiçbir hedefe erişilemezdi.

Madde 4. Doğru: B. Aynı cihaz bir hizmette isteyen, başka bir hizmette sunan taraf olabilir.

A yanlış: Rol, işletim sisteminin adına değil o an yapılan işe bağlıdır.
C yanlış: Bir cihaz farklı hizmetlerde farklı roller üstlenebilir.
D yanlış: Rol lisansla değil, o an yapılan işle belirlenir.
E yanlış: Sıradan bir bilgisayar da hizmet sunabilir; rol donanımla tanımlanmaz.

Madde 5. Doğru: E. Switch iletişimi taşır; veri üretmez, kullanmaz.

A yanlış: Veri üreten bir uç cihazdır.
B yanlış: Veriyi üreten ve kullanan bir uç cihazdır.
C yanlış: Hizmet sunan bir uç cihazdır. Güçlü bir makine olduğu için ağ cihazı sanılabilir, ama gücü onu ağ cihazı yapmaz.
D yanlış: Hizmet sunan bir uç cihazdır.

Madde 6. Doğru: D. ISP, evi veya kurumu kendi ağı üzerinden internete bağlayan işletmedir.

A yanlış: Bazı ISP’ler barındırma da sattığı için akla yatkın gelir. Ancak bu barındırma (hosting) hizmetidir, erişim sağlayıcılığı değil.
B yanlış: Yerel ağda IP dağıtan hizmet DHCP’dir ve genellikle evdeki router üzerinde çalışır. Aynı kutuda çalıştığı için ISP’nin işi sanılabilir.
C yanlış: Modemi ISP kurduğu için Wi-Fi şifresini de onun yönettiği sanılır. Oysa Wi-Fi şifresi yerel ağın ayarıdır.
E yanlış: Bazı sağlayıcılar ek hizmet olarak e-posta sunar, bu yüzden cazip görünür. Ancak ISP’nin tanımlayıcı görevi erişim sağlamaktır.

Madde 7. Doğru: E. 40 ÷ 8 = 5 MB/s. Ağ hızı bit/saniye, dosya boyutu byte cinsindendir ve 1 byte = 8 bit.

A yanlış: 8’e bölünecek yerde 8 ile çarpılmış.
B yanlış: Mbps ile MB/s’yi aynı sayı sanmak en yaygın hatadır; aralarında 8 kat fark var.
C yanlış: 2’ye bölünmüş; dönüşüm katsayısı 8’dir.
D yanlış: 8 dönüşüm katsayısıdır, sonucun kendisi değil.

Madde 8. Doğru: C. 100 ÷ 8 = 12,5 MB/s. Ölçülen 12 MB/s bu değere çok yakındır, yani hat beklenen hızda çalışıyor. Arıza değil, birim karışıklığı var.

A yanlış: 8 katsayısı doğru hatırlanmış ama yönü karışmış: bölmek yerine çarpılmış.
B yanlış: Rakamlar doğru sonuca benzediği için gözden kaçabilir. Ancak burada 80’e bölünmüş; doğru bölen 8’dir.
D yanlış: Hattın en az yarı hızda çalışması gerektiği düşüncesi makul görünür. Ama 50 sayısının hiçbir dayanağı yok; dönüşüm katsayısı 8’dir.
E yanlış: İki birimde de “100” ve “M” geçtiği için aynı şey sanılır. Kullanıcının yaptığı hata da budur: Mbps ile MB/s’yi eşitlemek.

Madde 9. Doğru: D. Protokol, mesajların biçimini, sırasını ve anlamını belirleyen ortak kurallar bütünüdür. Fiziksel bağlantı yalnız yolu sağlar, anlaşmayı sağlamaz.

A yanlış: Kablonun bir ucundan ötekine giden sinyal tek yönlü bir hat izlenimi verir. Oysa Ethernet bağlantısı iki yönde de veri taşıyabilir.
B yanlış: Aynı markanın ürünleri birbiriyle kolay anlaştığı için akla yatkın gelir. Ancak iletişim için cihazların aynı markadan olması değil, aynı kurallara uyması gerekir.
C yanlış: Gürültü gerçek bir kablo sorunu olduğu için teknik bir gerekçe gibi durur. Ama fiziksel bir konudur ve ortak kural ihtiyacını açıklamaz.
E yanlış: İletişim denince çoğu kişinin aklına internet geldiği için ISP şart sanılır. Oysa aynı yerel ağdaki iki cihaz ISP olmadan da iletişim kurar.

1.11 Tek sayfa özet

Ağ, Wi-Fi, internet ve web dört ayrı kavramdır. Wi-Fi simgesi yalnızca kablosuz ağa bağlı olduğunu söyler.
Yerel yazıcı çalışıp hiçbir site açılmıyorsa: LAN çalışıyor, şüphe dışarı çıkışta.
Bir sorun duyduğunda ilk soru: tek şey mi, her şey mi etkileniyor?
İletişimin beş bileşeni: gönderici, alıcı, mesaj, iletim ortamı, protokol.
Uç cihaz veri üretir/kullanır; ağ cihazı iletişimi taşır veya denetler.
İstemci ve sunucu roldür, cihaz türü değil. Aynı cihaz ikisini de üstlenebilir.
LAN yerel, WLAN onun kablosuz bölümü, WAN geniş coğrafi ölçek.
ISP yerel ağı kendi altyapısı üzerinden internete bağlar.
1 byte = 8 bit. Mbps’yi MB/s’ye çevirmek için 8’e böl.

1.12 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

Bir belirtiye bakarak ağ, Wi-Fi, internet ve web ayrımını yapar.
Kapsam sorusuyla (tek şey mi, her şey mi) olası nedenleri daraltır.
İstemci ve sunucunun cihaz türü değil rol olduğunu açıklar.
Uç cihaz ile ağ cihazını ayırt eder.
LAN, WLAN ve WAN’ı uygun örnekle eşleştirir.
ISP’nin görevini diğer hizmetlerden ayırır.
Bit/byte ve Mbps ↔︎ MB/s dönüşümünü uygular.
İletişimin beş bileşenini ve protokolün neden gerektiğini açıklar.

Kaynakça

Cisco Systems. 2024. Cisco Certified Support Technician (CCST) Networking Training. Cisco Training. https://www.cisco.com/site/us/en/learn/training-certifications/training/courses/ccst-networking.html.